Αρχική σελίδα        

 Εταιρεία

 Μουσείο Λ.Τ.Κ.          

 - Οι Συλλογές   

  -Ψηφιακή Συλλογή      

 -Έκθεμα Μήνα

-Νέα Αποκτήματα

 - Φίλοι Μουσείου

 - Εθελοντισμός

-Πωλητήριο

-Εργαστήρια

Διεθνής Ήμέρα Μουσείων

Δελτία Τύπου  

 Συνέδρια

 Εκδηλώσεις

 Εκδόσεις

 Τοποθεσία

Ώρες Λειτουργίας 

Επικοινωνία

 

 


ΕΚΘΕΜΑ ΜΗΝΑ

 

2015  2014   2013   2012     2011    2010     2009



ΕΚΘΕΜΑ ΜΗΝΑ 2015

 


ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ   ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ   ΜΑΡΤΙΟΣ  ΑΠΡΙΛΙΟΣ  ΜΑΙΟΣ  ΙΟΥΝΙΟΣ  ΙΟΥΛΙΟΣ  ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ  ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ  ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ



ΕΚΘΕΜΑ ΤΟΥ ΜΗΝΑ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2015


Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας έχει επιλέξει να σας παρουσιάσει ως έκθεμα του μηνός Ιανουαρίου 2015 ένα μικρό πανέρι (τσέστο). Το πανέρι (ΑΜ 3490) δώρισε στο Μουσείο ο κος Κώστας Δημητρίου από τον Άγιο Ανδρόνικο Καρπασίας.
Πρόκειται για χειροποίητο πανέρι που κατασκευάστηκε γύρω στο 1972 από την Αλισαβού (Ελισάβετ) Δημήτρη, γιαγιά του κου Δημητρίου, από τον Αγ. Ανδρόνικο και χρησιμοποιείτο ως διακοσμητικό τοίχου. Η Αλισαβού Δημήτρη έφτιαχνε πανέρια σε διάφορα σχέδια και μεγέθη για διάφορες χρήσεις χρησιμοποιώντας αποξηραμένα φύλλα φοινικιάς και στελέχη σιταριού (ποκαλάμες). Μικρά κομμάτια υφάσματος, καθώς και χρωματιστές βαφές χρησιμοποιούνταν για τη διακόσμηση των πανεριών.
Η Αλισαβού Δημήτρη απεβίωσε το 1989 σε ηλικία 90 χρονών στο χωριό Κολόσσι της Λεμεσού. Ήταν παντρεμένη με το Δημήτρη Ττοφή από το Βαθύλακα (τυπ. Βοθύλακα) και διέμεναν στον Άγιο Ανδρόνικο Καρπασίας. Απέκτησαν πέντε παιδιά. Η Αλισαβού ήταν οικοκυρά, ασχολείτο με τον αργαλειό και βοηθούσε το σύζυγό της στις γεωργικές εργασίες. Ο Δημήτρης Ττοφής ήταν γεωργός και περιφερόταν στα γειτονικά χωριά με τη βοήθεια του κάρου του, πουλώντας τα φθαρτά που παρήγε. Μετά την τουρκική εισβολή, μεταξύ άλλων, πουλούσε τα πανέρια που έφτιαχνε η σύζυγός του, έξω από το κάστρο του Κολοσσίου.
Τα πανέρια χρησιμοποιούνταν για την τοποθέτηση ή και μεταφορά τροφίμων όπως ψωμιά, κουλούρια, τραχανά, κόλλυβα αλλά και γεωργικών προϊόντων όπως φασόλια και σιτάρι.
Για περισσότερες πληροφορίες και δωρεές αποταθείτε στο τηλ. 22432578.
Επιμ. Κειμένου: Άντρη Θεοφάνους, Μέλος Συνδέσμου Φίλοι του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.
Πηγές:
-Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών
-Δημητρίου, Μαργαρίτα, Θησαυροί του Εθνογραφικού Μουσείου Κύπρου, Λευκωσία, 2002



ΕΚΘΕΜΑ ΜΗΝΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών έχει επιλέξει να σάς παρουσιάσει με αφορμή την φωτογραφική έκθεση ΟΛΚΑΣ ΙΙ ένα γλυπτό ξύλινο ακροπρώριο (Α.Μ. 602). Το ακρόπρωρο (αλλιώς ακροπρώριο, ακρόπλωρο, ακροστόλιο) παρουσιάζει κεφαλή γυναικός με πλούσια σχηματοποιημένη χαίτη (Διαστάσεις 77 εκ x17εκ). Πολύ πιθανόν να πρόκειται για απεικόνιση της αδελφής του Μεγάλου Αλεξάνδρου, της Θεσσαλονίκης, η οποία σύμφωνα με τον μύθο ήταν γοργόνα. Στο στήθος φέρει άνθινο διάκοσμο και τεθλασμένη γραμμή που σχηματίζει τρίγωνα. Η δωρεά έγινε στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου στις 29 Αυγούστου του 1951 από την κατεχόμενη εκκλησία του Αγίου Θέρισσου.
Το ξόανο, όπως ονομαζόταν, στόλιζε την πλώρη ή και την πρύμνη του καραβιού. Ήταν στην ουσία το διακριτικό, το έμβλημα του κάθε καραβιού. Ένα καράβι μπορούσε να έχει κι άλλα τέτοια στολίδια, αλλά το σημαντικότερο στόλιζε την πλώρη του καραβιού, κι από εκείνο έπαιρνε συνήθως το όνομά του το καράβι. Οι ναυτικοί πίστευαν πως ήταν η προσωποποιημένη ψυχή του καραβιού, έδιωχνε τα μεγάλα κύματα, κάθε κακό και τους έδινε δύναμη, προστασία και πλούτο. Το ακρόπρωρο χαρακτηρίζεται από την κίνηση του προς τα εμπρός, χαρακτηριστικό που διακρίνουμε και στη περίπτωση του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου. Οδηγεί το καράβι, διασχίζοντας την θάλασσα, δίνοντάς του ώθηση με την κοφτερή του πλώρη. Ήδη από την αρχαιότητα σε περίπτωση κακοτυχίας ή αιχμαλωσίας του καραβιού το ακρόπρωρο ακολουθεί την τύχη του καραβιού, το οποίο αποκόπτεται μαζί με τα υπόλοιπα διακριτικά του και δινόταν ως τρόπαιο στον νικητή. Αυτά τα διακριτικά αφιερώνονταν πολλές φορές από τους νικητές σε ναούς. Στην περίπτωση του ακρόπρωρου του μουσείου παραμένει άγνωστη η προέλευση του και πώς κατέληξε ως αφιέρωμα στον Άγιο Θέρισσο.
Τα ακρόπρωρα λάμβαναν διάφορες μορφές θεών, ηρώων, ζώων, μυθολογικών όντων, κι ιδιαιτέρως γοργόνων. Ο λαός θεωρούσε ότι η γοργόνα προστάτευε από το κακό μάτι, γι αυτό παραστάσεις της συναντούμε σε κοσμήματα, κασέλες, ακρόπρωρα πλοίων, σήματα τυπογράφων αλλά και τέμπλα εκκλησιών. Στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου διασώζεται παλαιός ξυλόγλυπτος εκκλησιαστικός πολυέλαιος, ο οποίος διακοσμείται με περίτεχνες γοργόνες. Τέτοια κοσμικά θέματα οι ξυλογλύπτες συνήθιζαν να τα εντάσσουν ακόμη και στην εκκλησιαστική τέχνη. Επιπρόσθετα τα καράβια του 1821 διακοσμούνταν με τέτοιου είδους ξόανα, τα οποία ως επί το πλείστον παρουσίαζαν μορφές αρχαίων ηρώων ή ιστορικών προσώπων της αρχαιότητας. Τέτοια ακρόπρωρα σώζονται στο εθνολογικό μουσείο Αθηνών και στα ναυτικά μουσεία του Πειραιά, Ύδρας, Γαλαξιδίου κ.α.
Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλούμε αποταθείτε στο τηλ. 22432578. Σε περίπτωση που έχετε συναντήσει κι άλλα ακρόπρωρα στην Κύπρο παρακαλούμε όπως μάς ενημερώσετε.

Επιμέλεια κειμένου: Ελένη Χρίστου, Διευθύντρια Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου, ταμίας Δ.Σ. Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών

Βιβλιογραφία
Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου
Μαζαράκης-Αινιάν, Ι. Κ., Τα Ακρόπρωρα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, Αθήνα 2007
Η γοργόνα της μονής Σκαφιδιάς, ιστότ. Βυτιναίικα, http://vytinaiika.blogspot.com/2008/08/blog-post_4601.html, ημερ. Προσβ. 30/1/15.
Tμήματα - Συλλογές - Γλυπτών - Ακρόπρωρα, Τμήματα & Ομοιώματα Πλοίων, Ιστοσελίδα Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, http://www.nhmuseum.gr/, ημερ. Πρόσβασης 28/1/2015.


ΕΚΘΕΜΑ ΤΟΥ ΜΗΝΑ ΜΑΡΤΙΟΥ 2015


Με αφορμή τον εορτασμό της επετείου της 25ης Μαρτίου 1821, το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών έχει επιλέξει να σας παρουσιάσει ως έκθεμα του μήνα Μαρτίου 2015 μια περίτεχνη σε διακόσμηση κολοκύθα (κολότζι) (Α.Μ. 41). Το συγκεκριμένο αντικείμενο έγινε δωρεά στο Μουσείο από τον Σ. Ευαγγελίδη γύρω στο 1950. Σύμφωνα με επιγραφή του ιδίου του τεχνίτη, αποτελεί έργο του 1902, του Δημητρίου Γεωργίου από τα Πυργά. Φέρει πλούσια εγχάρακτη διακόσμηση στο λαιμό με ζώνες από γεωμετρικά μοτίβα και κλάδους αμπέλου, ενώ το στόμιο του είναι επενδυμένο με μεταλλίνη. Στη σφαιρική γάστρα απεικονίζονται οι εγχάρακτες μορφές των ηρώων της ελληνικής επανάστασης Αθανασίου Διάκου, Νικηταρά, Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, Ηλία Μαυρομιχάλη, Ρήγα Φεραίου και Γεωργίου Καραϊσκάκη και στο κάτω μέρος μια ζώνη με κύκλους και άλλα γεωμετρικά σχήματα.
Ο συγκεκριμένος τύπος κολοτζιού, δηλαδή με ίσιο λαιμό και σφαιρική κοιλιά, εξυπηρετούσε κυρίως οικιακούς σκοπούς, δηλαδή χρησιμοποιείτο κυρίως ως σκεύος για το νερό και το κρασί. Παραδείγματα έχουμε επίσης και για άλλους σκοπούς, όπως ήταν για τη φύλαξη πυρίτιδας (κολότζια του πυρίτη), ως δοχείο για το ταΐσμα μικρών πουλιών, ως δοχείο για τις ελιές (κολοκολιός), ως κουταλοθήκη, ως δοχείο για το λούσιμο της οικογένειας, αλλά και για το πλύσιμο των ρούχων. Με την κατάλληλη επεξεργασία έχουμε και τη χρήση του στη μουσική ως έγχορδο μουσικό όργανο, τον λεγόμενο ταμπουρά. Σε εορταστικές περιπτώσεις όπως ήταν ο γάμος στόλιζαν την κολοκύθα με ένα κουλούρι πλουμιστό που είχε τρύπα στη μέση, το οποίο και φορούσαν στο λαιμό της. Το κολότζι αυτό το χρησιμοποιούσαν στο κάλεσμα ή και στο κέρασμα του γάμου αναλόγως της περιοχής.
Η διαδικασία για την επεξεργασία των κολοκύθων ήταν επίπονη. Τα κολότζια αφήνονταν πρώτα να αποξηρανθούν. Ο λεπτός φλοιός τους αφαιρείται με το ξύσιμο. Αυτό είναι απαραίτητο για να μην αναπτυχθούν μύκητες, που θα δημιουργήσουν στο κολότζι μαύρες κηλίδες. Αν η χρήση του ήταν για υγρά, το πάνω μέρος κόβεται και αρχίζει η διαδικασία του καθαρισμού. Για να φύγουν οι σπόροι, τοποθετούνται μέσα στην κολοκύθα κομμάτια από γυαλί ή αγκαθωτές πέτρες, τα οποία ανακινούνται δυνατά, έως ότου αφαιρεθεί όλο το εσωτερικό. Μετά για να γίνει ομαλή η εσωτερική επιφάνεια και να στεγανοποιηθεί για τα υγρά, χύνεται μέσα στην κολοκύθα ζεστή πίσσα από τα πεύκα. Με αυτόν τον τρόπο επικαλύπτεται όλη η εσωτερική επιφάνεια του κολοτζιού. Η διακόσμηση γινόταν με κοφτερό μαχαίρι, καρφί ή βελόνι και στη συνέχεια ο τεχνίτης άλειφε την κολοκύθα με λάδι, μαύρες ελιές ή πυρίτιδα για να λάβουν οι παραστάσεις το χαρακτηριστικό μαύρο χρώμα. Η διακόσμηση συνήθως αποτελείτο από επιφανείς μορφές, σκηνές από τη μυθολογία, σκηνές από την ελληνική ιστορία, αλλά και την καθημερινή ζωή.
Ποικιλία κολοκύθων εκτίθεται στο Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου. Για περισσότερες πληροφορίες και νέες δωρεές αποταθείτε στο τηλ. 22432578.

Επιμ. Κειμένου: Άντρη Θεοφάνους, Μέλος Συνδέσμου Φίλοι του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.
Ελένη Χρίστου, Διευθύντρια Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου, Tαμίας Δ.Σ. Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών

Πηγές:
-Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών
-Αρχείο Υπηρεσίας Κυπριακής Χειροτεχνίας
-Παπαδημητρίου, Ελένη, Η Τέχνη του ξύλου στην Κύπρο, Πολιτιστικές Υπηρεσίες Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού, Λευκωσία, 2003
-Παπαδημητρίου, Ελένη, Λαϊκή ζωγραφική. Εγχάραξη και γλυπτική, Εν Τύποις, Λευκωσία, 2010



ΕΚΘΕΜΑ ΜΗΝOΣ ΑΠΡΙΛIOY 2015




Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών έχει επιλέξει να σας παρουσιάσει ως έκθεμα του μηνός Απριλίου 2015 ένα κάδρο με κουκούλια (Α.Μ. 2189). Αγοράσθηκε τον Νοέμβριο του 1972 και προέρχεται από το τουρκοκρατούμενο σήμερα χωριό Πραστειό της Μεσαορίας. Απεικονίζει αντωπούς λέοντες και φυτικό διάκοσμο, κεντημένο με κουκούλια μεταξοσκώληκα σε βάση υφάσματος μαύρου χρώματος. Ο λέοντας είναι συνδεδεμένος με τον Άγγλο Ριχάρδο Λεοντόκαρδο που κατέλαβε την Κύπρο το 1191, αλλά και με τη δυναστεία των Λουζινιανών στην Κύπρο και αποτελούσε το έμβλημα του φράγκου βασιλιά της Κύπρου. Συναντάται, μεταξύ άλλων, σε εικόνες, λιθανάγλυφα και ξυλόγλυπτα έργα του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.
Η εκτροφή του μεταξοσκώληκα, η παραγωγή και η εμπορία μεταξωτών ήταν μια από τις βασικές ασχολίες των κατοίκων της Κύπρου. Οι γυναίκες ύφαιναν πλούσια μεταξωτά υφάσματα για την προίκα τους, αλλά και για τις ενδυμασίες τους. Οι μεταξοσκώληκες τρέφονταν με φύλλα μουριάς. Όταν ο μεταξοσκώληκας άρχιζε να παράγει κλωστή ήταν έτοιμος να ανέβει στα κλαδιά θάμνων, όπως θρουμπί και ξιστάρι, που τοποθετούνταν στις καλαμωτές και να πλέξει το κουκούλι του. Σε αυτό το στάδιο μάλιστα ο λαός πίστευε πως αν κάποιος έλεγε ψέματα, θα βοηθούσε στην επιτυχία της εκτροφής διότι είναι καλόν διά το καματερόν (=το μεταξοσκώληκα). Το ξηθρούμπισμα, το μάζεμα δηλαδή των κουκουλιών από τους θάμνους, συνοδευόταν από την ευχή του βάρου μου μετάξι, καθώς ευελπιστούσαν σε μεγάλη παραγωγή. Το ξημετάξισμα, η αναπήνιση του μεταξιού, γινόταν με το ξετύλιγμα των ινών, αφού πρώτα τα κουκούλια τοποθετούνταν σε ζεστό νερό για να μαλακώσουν.
Το κέντημα από κουκούλι μεταξοσκώληκα αποτελεί σημαντικό δείγμα της λαϊκής μας τέχνης, αφού είναι ένα από τα βασικά διακοσμητικά στοιχεία, που συναντούμε στις οικίες του 19ου και 20ού αιώνα. Ωστόσο, πολύ ενδιαφέρουσα είναι και η τεχνική κατασκευής του, αφού στηρίζεται στην επανάχρηση υλικών και συγκεκριμένα των υπολειμμάτων από τα κουκούλια του μεταξοσκώληκα. Είναι γνωστό ότι οι Κύπριοι συνήθιζαν να αξιοποιούν ότι υλικό είχαν στη διάθεσή τους, ακόμα και υλικά, τα οποία δεν είχαν ιδιαίτερη χρηστική αξία. Συγκεκριμένα, τα τρύπια κουκούλια του μεταξοσκώληκα δεν τα πετούσαν, αν και φαινομενικά ήταν άχρηστα, αλλά τα έβαζαν σε αλουσίβα (μίγμα νερού και στάχτης) και σαπούνι και τα ζέσταιναν για να μαλακώσουν. Στη συνέχεια τα έπλεναν με καθαρό νερό και τα στέγνωναν. Με αυτό τον τρόπο επεξεργάζονταν αυτό το υλικό και έφτιαχναν έργα τέχνης, τα οποία συναντούμε σε όλη την Κύπρο. Αξίζει να σημειωθεί ότι τέτοιου είδους κεντήματα δίδονταν ως δώρα στους γάμους.
Για περισσότερες πληροφορίες και νέες δωρεές αποτανθείτε στο τηλ. 22432578.
Επιμ. Κειμένου: Άντρη Θεοφάνους, Μέλος Συνδέσμου Φίλοι του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.
Ελένη Χρίστου, Μέλος ΔΣ Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών
Πηγές:
-Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών
-Χοτζάκογλου, Χαράλαμπος, λήμμα: Έκθεμα μηνός Οκτωβρίου 2012, Κυπριακαί Σπουδαί, ΟΣΤ (2012).
-Παπαδημητρίου, Ελένη, Η Μεταξουργία στην Κύπρο, Πολιτιστικό Κέντρο Λαϊκής Τράπεζας, Λευκωσία, 1995
-Παπαχαραλάμπους, Γ. Χ., Κυπριακά ήθη και έθιμα, Λευκωσία 1965.
-Πιερίδη, Αγγελική Γ., Κυπριακή Λαϊκή Τέχνη, Λευκωσία, 1991



Έκθεμα μηνός Μαΐου 2015

Επ΄ ευκαιρία της επετείου της αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως (29η Μαΐου 1453) η Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών επέλεξε να σάς παρουσιάσει ξύλινη βακτηρία (κοιν. μπαστούνι) με ένθετα ελάσματα ασημιού, συρματερής τεχνικής, η οποία προέρχεται από την Κωνσταντινούπολη. Το μπαστούνι (ΑΜ 3127) ανήκει στις συλλογές του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου και έγινε δωρεά από την κ. Φωτεινή Στεφανή. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που καταγράφονται στο μητρώον του μουσείου πρόκειται για δώρο ενός ιερέως που ζούσε στην Κωνσταντινούπολη προς την οικογένεια της. Το μπαστούνι ανήκε σε Έλληνα άρχοντα της Πόλης, γεγονός που υποδεικνύεται κι από την πολυτελή του διακόσμηση. Άλλωστε σύμφωνα με τον συρμό στην Ευρώπη, ήδη από τις αρχές του 18ου αι. και κυρίως κατά τον 19ον αι. κι εξής, η ανδρική αστική ενδυμασία υπαγόρευε και την χρήση των απαραίτητων κοσμητικών εξαρτημάτων, όπως ήταν το καπέλο, το μπαστούνι, η ταμπακιέρα και τα χαρακτηριστικά ρολόγια τσέπης.

Πηγές:
-Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών

Για περισσότερες πληροφορίες και νέες δωρεές αποτανθείτε στο τηλ. 22432578.
Επιμ. Κειμένου: Ελένη Χρίστου, Μέλος ΔΣ Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών







ΕΚΘΕΜΑ ΤΟΥ ΜΗΝΑ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015


Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών έχει επιλέξει να σας παρουσιάσει ως έκθεμα του μήνα Ιουνίου 2015 μια "αουρία" (πιθανόν από τη λέξη ανεμούριο, ανεμουρίδα), δηλαδή σκιάχτρο για τον εκφοβισμό των πουλιών (Α.Μ. 2919). Το συγκεκριμένο αντικείμενο προέρχεται από το χωριό Λυσός της Πάφου και είναι κατασκευή του Παναγιώτη Ιωάννου Παναγιωτίδη.
Το σκιάχτρο αυτό διαφέρει από τα γνωστά σκιάχτρα και χρησίμευε σύμφωνα με το αρχείο του Μουσείου, ως φόβητρο των πουλιών από τις συκιές. Είναι κατασκευασμένο από τμήμα της σφαιρικής γάστρας της κολοκύθας (κολοτζιού), κομμάτια ξύλου, καλάμια και αμύγδαλα. Στο εσωτερικό φέρει ξύλινο μηχανισμό, πιθανόν για να στερεώνεται στο δέντρο, ενώ στην μπροστινή πλευρά είναι τοποθετημένα δυο κομμάτια ξύλου στον τύπο κεραίας, τα οποία με το φύσημα του ανέμου κινούνταν και μετακινούσαν τα δύο αμύγδαλα, τα οποία προκαλούσαν θόρυβο για να τρομάξουν τα πουλιά.
Η κατασκευή αυτή προβάλλει μέσα από την παράδοσή μας, ως ένα έξοχο παράδειγμα επαναχρησιμοποίησης υλικών και ανάδειξης της ευρηματικότητας που χαρακτήριζε τους Κύπριους στην καθημερινή τους ζωή, θέμα το οποίο πραγματεύτηκε και το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου για τη Διεθνή Ημέρα και Ευρωπαϊκή Νύχτα Μουσείων 2015.
Για περισσότερες πληροφορίες και νέες δωρεές αποταθείτε στο τηλ. 22432578.
Επιμ. Κειμένου: Άντρη Θεοφάνους, Μέλος Συνδέσμου Φίλοι του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.
Ελένη Χρίστου, Μέλος ΔΣ Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών
Πηγές:
-Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών




ΕΚΘΕΜΑ ΜΗΝOΣ ΙΟΥΛIOY 2015


Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών έχει επιλέξει να σας παρουσιάσει ως έκθεμα του μήνα Ιουλίου 2015 μια λύρα με το δοξάρι της (Α.Μ. 3573). Τη λύρα έφερε από την Αμμόχωστο η Κερυνειώτισσα Μαρούλα Καράσαββα-Ιωάννου, όπου ζούσε και εργαζόταν ως τηλεφωνήτρια. Όταν μετακόμισε στη Λευκωσία, πριν από την τουρκική εισβολή, την έφερε μαζί της μαζί με άλλα αντικείμενα και λίγους πίνακες του ζωγράφου αδελφού της, Γιαννάκη Καράσαββα. Είναι ξύλινη, τρίχορδη, με κυρτή ράχη και φέρει ανάγλυφο σκάλισμα στην κεφαλή. Στο δοξάρι βρίσκονται τοποθετημένα τρία μεταλλικά κουδουνάκια. Πιθανόν να είναι ποντιακή, ωστόσο δεν έχουμε περισσότερες πληροφορίες για την προέλευση ή τον κατασκευαστή της.
Η λύρα ήταν το μουσικό όργανο του παππού της, Σάββα Μαλακού από τον Καραβά. Ο Σάββας Μαλακός έπαιζε και τραγουδούσε με τη λύρα του σε οικογενειακές συγκεντρώσεις. Ήταν μάγειρας στο νοσοκομείο Κερύνειας, όπου γνώρισε τη Μαρία, την οποία είχε συνοδεύσει από τη Βηρυτό η Αγγλίδα νοσοκόμα ονόματι Miss Trey, για να εργαστεί και αυτή στο νοσοκομείο. Παντρεύτηκαν και απέκτησαν το Θεοχάρη, το Γιώργο, το Χαράλαμπο και τη Χρυστάλλα. Ο Σάββας Μαλακός απεβίωσε το 1953. Του αποδόθηκε το προσωνύμιο Μαλακός λόγω του ήπιου χαρακτήρα του.
Η Μαρούλλα είναι κόρη του Σάββα και της Χρυστάλλας Καράσαββα, οι οποίοι παρέμειναν εγκλωβισμένοι στην Πάνω Κερύνεια πολλά χρόνια μετά την εισβολή, καθώς αρνούνταν να εγκαταλείψουν το χωριό τους. Όταν αρρώστησε η Χρυστάλλα μεταφέρθηκε στη Λευκωσία, όπου και λίγες μέρες μετά απεβίωσε. Ο Σάββας Καράσαββας, καταγόταν από το χωριό Θέρμια της επαρχίας Κερύνειας. Ήταν συγγενής του Σάββα Θ. Χρίστη, επίσης από τη Θέρμια, δικηγόρου, Εθναρχικού Συμβούλου και μέλους της Σχολικής Εφορείας Κερύνειας.
Για περισσότερες πληροφορίες και νέες δωρεές αποτανθείτε στο τηλ. 22432578.
Επιμ. Κειμένου: Άντρη Θεοφάνους, Μέλος Συνδέσμου Φίλοι του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.

Πηγές:
-Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών




ΕΚΘΕΜΑ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2015

Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών έχει επιλέξει να σας παρουσιάσει ως έκθεμα του μηνός Αυγούστου 2015 ένα γαλευτήρι. Το γαλευτήρι (ΑΜ 486) αγοράστηκε το 1951 από τον Αγ. Θεόδωρο Αγρού και κατασκευάστηκε στο χωριό Φοινί.
Το γαλευτήρι ήταν πήλινο αγγείο που χρησίμευε για το άρμεγμα των αιγοπροβάτων. Το γάλα μαζευόταν στο μεγάλο άνοιγμα και στη συνέχεια χυνόταν από την προχοή. Η διαδικασία αυτή εξυπηρετούσε στην μεταφορά του γάλακτος και ακολούθως στην παρασκευή γαλακτοκομικών προϊόντων. Η μορφή και η λειτουργία μάλιστα του συγκεκριμένου αγγείου στην Κύπρο παρέμενε η ίδια από την εποχή του Χαλκού.
Τα πλείστα πήλινα αγγεία που κατασκευάζονταν προορίζονταν για οικιακή χρήση ή εξυπηρετούσαν τις αγροτικές εργασίες. Για παράδειγμα η τέχνη της αγγειοπλαστικής έχει να επιδείξει έργα, όπως πιθάρια για τη φύλαξη του κρασιού και του λαδιού και κούζες για τη μεταφορά του νερού. Τα χωριά Φοινί και Κόρνος ήταν ιδιαίτερα γνωστά για την τέχνη της αγγειοπλαστικής, όπως επίσης και η Λάπηθος με τη γνωστή τεχνική της εφυάλωσης με τα αλοιφτά κεραμικά.
Για περισσότερες πληροφορίες και νέες δωρεές αποταθείτε στο τηλ. 22432578.

Επιμ. Κειμένου: Άντρη Θεοφάνους, Μέλος Συνδέσμου Φίλοι του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης
Κύπρου.
Πηγές:
-Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών
-Δημητρίου Μαργαρίτα, Θησαυροί του Εθνογραφικού Μουσείου Κύπρου, Λευκωσία, 2002
-Δημητρίου Μαργαρίτα, Παραδοσιακή Αγγειοπλαστική στην Κύπρο, Λευκωσία, 2001
-Παπαδημητρίου Ελένη, Η Λαϊκή Τέχνη της Κύπρου, 1996
-Παπαδημητρίου Ελένη, Νεότερη εφυαλωμένη κεραμική της Κύπρου. Τα εργαστήρια Λαπήθου, Εν Τύποις, Λευκωσία, 2005
-Λαϊκοί τεχνίτες της Κύπρου, Δήμος Λευκωσίας, 1982


ΕΚΘΕΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΜΗΝOΣ 2015

Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών έχει επιλέξει να σας παρουσιάσει ως έκθεμα του μηνός Σεπτεμβρίου 2015 ένα αργυρό μυροδοχείο (μερρέχα, πολέττα ή πουλέττα, καντρίν ή καντρούιν, πουσέλλιν, μυραλλίδιν, καννίν) (Α.Μ. 2754). Έγινε δωρεά στο Μουσείο από την κα Δέσποινα Μιχαήλ από τη Λύση το Νοέμβριο του 1984. Πρόκειται για ασημένια μερρέχα με αχλαδόσχημο σώμα και καμπύλο λαιμό, ο οποίος είναι διακοσμημένος με τρία φύλλα. Η βάση της είναι κυκλική με εναλλασσόμενα φύλλα.
Ασημένια και χρυσά κοσμήματα, όπως σταυροί, σκουλαρίκια, δακτυλίδια και καρφίτσες αλλά και εκκλησιαστικά και οικιακά σκεύη, όπως πηρούνια, κουτάλια και δίσκοι μαρτυρούν τη μεγάλη άνθηση που γνώρισε η αργυροχρυσοχοΐα στην Κύπρο.
Το ροδόσταγμα δεν χρησιμοποιείτο μόνο στη μαγειρική (π.χ. παρασκευή παραδοσιακών εδεσμάτων) αλλά σημαντική ήταν και η τελετουργική του χρήση. Τα καπνιστομέρρεχα ήταν απαραίτητα για κάθε κυπριακό σπίτι. Η μερρέχα χρησίμευε για το ράντισμα, για να ράνουν δηλαδή τους ανθρώπους σε διάφορες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα στο καλωσόρισμα των ξένων που έρχονταν στο σπίτι για επίσκεψη. Ξεχωριστό ρόλο είχε και στην τέλεση των αρραβώνων και του γάμου. Το τραπέζι που ετοίμαζαν για τους αρραβώνες στρωνόταν με τραπεζομάντηλα και μαξιλάρι για να ακουμπήσει πάνω ο ιερέας το Ευαγγέλιο, το καπνιστήρι, τη μερρέχα κ.α. Μέχρι και σήμερα συνηθίζεται το ράντισμα και το κάπνισμα των μελλονύμφων όταν τους ετοιμάζουν για την εκκλησία, αλλά και για μετά την τέλεση του μυστηρίου. Παλαιότερα στα χωριά το κάλεσμα στο γάμο γινόταν με την προσφορά κεριού, κρασιού, είδους κουλουριού (π.χ. γλισταρκάς) ή με το ράντισμα με ροδόσταγμα. Την επομένη του γάμου το ανδρόγυνο προσκαλούσε με τη μερρέχα τους συγχωριανούς του σε δείπνο για να συνεχιστεί το γλέντι. Ακόμα τη Μεγάλη Παρασκευή οι νοικοκυρές ράντιζαν με ροδόσταγμα τον Επιτάφιο κατά την περιφορά του στους δρόμους του χωριού. Η μερρέχα μπορούσε να ήταν γυάλινη χρωματιστή ή ασημένια σε διάφορα σχήματα.
Για περισσότερες πληροφορίες και νέες δωρεές αποταθείτε στο τηλ. 22432578.
Επιμ. Κειμένου: Άντρη Θεοφάνους, Μέλος Συνδέσμου Φίλοι του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.

Πηγές:
-Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών.
-Ταρσούλη Αθηνά, Κύπρος, τ. Β, Άλφα Ι.Μ. Σκαζίκη, Αθήνα, 1963.
-Δημητρίου Μαργαρίτα, Θησαυροί του Εθνογραφικού Μουσείου Κύπρου, Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών, Λευκωσία, 2002.
-Πρωτοπαπά Καλλιόπη, Έθιμα του Παραδοσιακού Γάμου στην Κύπρο, τ. Α, Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών, Λευκωσία, 2005.
-Παπαδημητρίου Ελένη, Η Λαϊκή Τέχνη της Κύπρου, Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών, Λευκωσία, 1996.
-Παπαχαραλάμπους Γ. Χ., Κυπριακά ήθη και έθιμα, Εταιρεία Κυπριακών Σπουδών, Λευκωσία, 1965.



ΕΚΘΕΜΑ ΤΟΥ ΜΗΝΑ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015

Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών με αφορμή το επιστημονικό συμπόσιο Εικόνες και αποτυπώσεις του Αγώνα της ΕΟΚΑ στις Τέχνες και τα Γράμματα που πραγματοποιήθηκε στις 16-18 Οκτωβρίου 2015, έχει επιλέξει να σας παρουσιάσει ως έκθεμα του μήνα, μια φιγούρα του Θεάτρου Σκιών, που αναπαριστά τον Γρηγόρη Αυξεντίου (Α.Μ. 2532, ύψος: 63 εκ.). Πρόκειται για φιγούρα του Χριστόδουλου Αντωνιάδη Πάφιου, ο οποίος καταγόταν από το χωριό Χλώρακα της επαρχίας Πάφου.
Ο Χριστόδουλος Αντωνιάδης (1904-1987), γνωστός με το ψευδώνυμο Πάφιος, γεννήθηκε στη Χλώρακα. Άσκησε κατά καιρούς διάφορες εργασίες: ράφτης, κτίστης κλπ, αλλά από το 1923 κι εξής ασκούσε κυρίως το επάγγελμα του καραγκιοζοπαίκτη, γυρίζοντας στα χωριά και δίνοντας παραστάσεις Θεάτρου Σκιών. Ασχολήθηκε επίσης με τη ζωγραφική (ο ίδιος ζωγράφιζε τις φιγούρες, τα σκηνικά του, πίνακες κ.α.) και πήρε μέρος σε εκθέσεις ζωγραφικής.
Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου διαθέτει αίθουσα θεάτρου σκιών με την σκηνή του Χρ. Πάφιου και εκθέτει ένα μεγάλο αριθμό των αυθεντικών φιγούρων του συγκεκριμένου καραγκιοζοπαίκτη, αλλά και άλλων, όπως του Νίκου Ιωάννου και του Τάκη Χατζηττοφή.
Τα υλικά που χρησιμοποιούσαν οι Κύπριοι καραγκιοζοπαίκτες για την κατασκευή των φιγούρων ήταν κυρίως το χαρτόνι και το ξύλο, ήταν άλλοτε μαυρόασπρες και άλλοτε με χρώμα, ενώ αντλούσαν έμπνευση για τη θεματολογία των έργων τους όχι μόνο από τους χαρακτήρες του παραδοσιακού θεάτρου σκιών (Καραγκιόζης, Χατζηαβάτης, Κολλητήρι, Μορφονιός), αλλά και από την ιστορία, τους μύθους, τις παραδόσεις Κύπρου και Ελλάδας, όπως επίσης και τη διεθνή λογοτεχνία.

Για περισσότερες πληροφορίες και νέες δωρεές αποταθείτε στο τηλ. 22432578.
Επιμ. Κειμένου: Άντρη Θεοφάνους, Μέλος Συνδέσμου Φίλοι του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.

Πηγές:
-Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών
-Δημητρίου-Πρωτοπαπά Μαργαρίτα, Το Θέατρο Σκιών στην Κύπρο, Λευκωσία, 2004


ΕΚΘΕΜΑ ΤΟΥ ΜΗΝΑ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2015

  Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών με την ευκαιρία της εορτής του Αποστόλου Ανδρέα στις 30 Νοεμβρίου, έχει επιλέξει να σας παρουσιάσει ως έκθεμα του μήνα ένα ασημένιο, επίχρυσο βραχιόλι τύπου σκαλέττα (Α.Μ. 744, Μήκος: 17,8 εκ., πλάτος 3,8 εκ.). Tο κόσμημα ανήκει σε μικρή συλλογή αφιερωμάτων-ταμάτων, την οποία δώρισε στο Μουσείο η Ιερά Μονή Αποστόλου Ανδρέα (Καρπασία), στις 5 Ιανουαρίου 1954. Τη συλλογή αποτελούν πενήντα οκτώ συνολικά αντικείμενα, ανάμεσα στα οποία περιλαμβάνονται περιδέραια, βραχιόλια, καρφίτσες μανδηλίου, επιστήθιοι σταυροί, νομίσματα, πυξίδες και πόρπες.
  Το περίτεχνης κατασκευής βραχιόλι αποτελείται από πέντε ισομήκεις, επάλληλες αλυσίδες, τις οποίες διαμορφώνουν τετράφυλλα, συρματερά ανθάκια σε σειρά. Κάθε ανθάκι σχηματίζεται από τέσσερις κυκλικούς χαλκάδες, κατασκευασμένους με διπλό, στριφτό σύρμα. Στην πρόσθια όψη του βραχιολιού, το σημείο ένωσης των χαλκάδων καλύπτει πέμπτος, ίδιας μορφής χαλκάς με μικρή σφαίρα εδρασμένη στο κέντρο του, ενώ στην οπίσθια όψη του κοσμήματος η ένωση καλύπτεται με δισκοειδές έλασμα. Κυκλικοί χαλκάδες από διπλό, στριφτό σύρμα συνδέουν τα παρατεταγμένα ανθάκια και σχηματίζουν, επίσης, δύο κατακόρυφες σειρές που συγκρατούν ανά ίσα διαστήματα τις πέντε αλυσίδες. Στις απολήξεις του βραχιολιού, οι αλυσίδες στερεώνονται σε δέκα χαλκάδες, επικολλημένους κατά μήκος των εσωτερικών μακρών πλευρών δύο ορθογώνιων πλακιδίων (πούκλες). Τα πλακίδια φέρουν γραμμική διακόσμηση με εγχάρακτα, σχηματοποιημένα ανθεμωτά μοτίβα σε κατακόρυφη διάταξη κατά μήκος των εξωτερικών μακρών πλευρών τους, ενώ στις στενές πλευρές τους κοσμούνται με απλές καμπύλες γραμμές. Το βραχιόλι κουμπώνει με τη χρήση εμβόλου (σύρτη) που εισέρχεται σε κυλινδρικές υποδοχές τοποθετημένες στα άκρα των πλακιδίων. Οι τρεις συνολικά υποδοχές θηλυκώνουν, σχηματίζοντας συνεχόμενη σωληνωτή επιφάνεια. Την κλείδωση καλύπτει ημικυλινδρικό στοιχείο, πρόσθετο στο άκρο του ενός πλακιδίου. Η κυρτή επιφάνειά του διακοσμείται με εγχάρακτη, τεθλασμένη γραμμή.
Τα αφιερώματα ή αλλιώς τάματα αποτελούσαν προσφορές των πιστών πριν ή κατόπιν ικανοποίησης αιτήματός τους από τον αγαπημένο τους άγιο. Στις περιπτώσεις ασθένειας οι πιστοί συνήθως αφιέρωναν κέρινα ή και αργυρά τάματα στην εκκλησία σε μορφή ομοιωμάτων του μέλους το οποίο πονούσε (χέρι, αυτί, πόδι κτλ.).

Για περισσότερες πληροφορίες και νέες δωρεές αποταθείτε στο τηλ. 22432578.

Επιμ. κειμένου: Πετρούλα Χατζηττοφή, Μέλος Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών
Άντρη Θεοφάνους, Μέλος Συνδέσμου Φίλοι του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.

Πηγές:
Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών

Βιβλιογραφία:
Κορρέ-Ζωγράφου, Κ. 2008: Το βραχιόλι: Νεοελληνικό & Ethnic, 19ος-20ός αιώνας, Αθήνα: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού.
Μαζαράκης Αινιάν, Ι. Κ. 1995: Κοσμήματα της ελληνικής παραδοσιακής φορεσιάς, Αθήνα: Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος.
Ριζοπούλου Ηγουμενίδου, Ε. 1996: Η αστική ενδυμασία της Κύπρου κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, Λευκωσία: Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου.




ΕΚΘΕΜΑ ΤΟΥ ΜΗΝΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2015



Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών έχει επιλέξει να σας παρουσιάσει ως έκθεμα του μήνα, μια ξύλινη σουβάντζα (ράφι, Α.Μ. 1056). Το συγκεκριμένο αντικείμενο ανήκει στις συλλογές του Μουσείου από το 1963 και προέρχεται από το χωριό Ακανθού της επαρχίας Αμμοχώστου, το οποίο ήταν ένα από τα κυριότερα κέντρα ξυλογλυπτικής μαζί με την περιοχή της Λαπήθου-Καραβά και Άλωνας.

Οι σουβάντζες δεν είχαν μόνο χρηστικό ρόλο αλλά και διακοσμητικό. Βρίσκονταν συνήθως στο μεγάλο δωμάτιο του σπιτιού και επάνω τους τοποθετούνταν μεταξύ άλλων οικιακά σκεύη, κολοκύθες και πανέρια. Ήταν διακοσμημένες κυρίως με γεωμετρικά μοτίβα και με θέματα εμπνευσμένα από τη φύση Η συγκεκριμένη σουβάντζα έχει έγχρωμη ανάγλυφη επαναλαμβανόμενη διακόσμηση, με κύρια στοιχεία έναν άγγελο, ένα σταυρό και δύο γοργόνες, ενώ στο άνω μέρος δεσπόζουν εναλλασσόμενα φυτικά μοτίβα και σταυροί.
Η αστική, αγροτική και εκκλησιαστική ξυλογλυπτική προσφέρει αξιόλογα δείγματα έργων με την εντυπωσιακή τεχνική και τον πλούσιο σε θεματική διάκοσμο. Το τέμπλο (εικονοστάσι), τα μανουάλια, οι επιτάφιοι και οι σκάμνοι της εκκλησίας είναι μόνο μερικά από αυτά. Τα ξυλόγλυπτα είχαν επίσης σημαντική θέση στο κυπριακό σπίτι, αφού ο εξοπλισμός του, όπως έπιπλα, κρεβάτια, τραπέζια, κασέλες (σεντούτζια), αλλά και παράθυρα και μπαλκόνια ήταν συνήθως χειροποίητος κατασκευασμένος από τεχνίτες. Η αγροτική ξυλογλυπτική περιλάμβανε εκτός από σουβάντζες, κασέλες, πέταλα αργαλειών, κολοκύθες (κολότζια) και διαφόρων ειδών εργαλεία.
Γνωστοί ξυλογλύπτες του 19ου και 20ου αιώνα ήταν οι Κυριάκος Πύργος ή Πυργούδι, μαστρε-Νικόλας από τον Καραβά, πατέρας του πρώτου Διευθυντή του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου Αδαμάντιου Διαμαντή, Αγαθοκλής Χατζησάββας, Αρτέμης Παπαδόπουλος, Γεώργιος Κυριακού, Αλέξανδρος Ταλιαδώρος και Φυλακτής Ταλιαδώρος.
Το Μουσείο Λαϊκής Τέχνης Κύπρου διαθέτει ένα μεγάλο αριθμό σουβάντζων από διάφορες περιοχές της Κύπρου σε απλές και πιο περίπλοκες παραλλαγές, με ανάγλυφη ή χαρακτή διακόσμηση.
Για περισσότερες πληροφορίες και νέες δωρεές αποταθείτε στο τηλ. 22432578.
Επιμ. Κειμένου: Άντρη Θεοφάνους, Μέλος Συνδέσμου Φίλοι του Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου.
Πηγές:
-Αρχείο Μουσείου Λαϊκής Τέχνης Κύπρου-Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών
-Δημητρίου Μαργαρίτα, Θησαυροί του Εθνογραφικού Μουσείου Κύπρου, Λευκωσία, 2002
-Παπαδημητρίου Ελένη, Η τέχνη του ξύλου στην Κύπρο, Πολιτιστικές Υπηρεσίες, Λευκωσία, 2003
- Παπαδημητρίου Ελένη, Η Λαϊκή Τέχνη της Κύπρου, Ιούνιος, 1996